Door Henk Krijnen
Zes lezingen
Met de regelmaat van de klok houdt Frans Timmermans lezingen. Hieronder een selectie van de belangrijkste.
Zie de links naar de schriftelijke (en soms audiovisuele) weergaven ervan. De lezingen geven niet alleen een duidelijke indruk van zijn actuele politieke opvattingen maar ook van zijn dieperliggende ideologische overtuigingen.
Mathieu Segers Lezing, 10 februari 2025, Nieuwspoort, Den Haag
Er is een spanning tussen nostalgisch nationalisme en de noodzaak van Europese samenwerking in Europa. Naoorlogse regels en wetten staan onder druk staan door autoritaire tendensen. Er zijn geen financiële, bestuurlijke of technologische redenen waarom Europa de huidige uitdagingen niet aankan, mits men bereid is samen te werken en solidariteit te tonen.
(Bron: website Nieuwspoort)
Timmermans verwijst naar de twee kanten van vrijheid, zoals beschreven door Isaiah Berlin, die Mathieu Segers inspireerden: negatieve vrijheid (bescherming van burgerrechten) en positieve vrijheid (ruimte voor emancipatie). Deze vrijheden vormen de kern van het Europese project. Timmermans roept op om de kunst van respectvol meningsverschil, die Segers beheerste, weer te omarmen als essentieel voor democratische politiek.
Grenzen zijn noodzakelijk, maar muren zijn destructief; Europa heeft grenzen nodig om orde en veiligheid te waarborgen, maar moet tegelijkertijd open en solidair blijven. Solidariteit is essentieel voor het Europese project en moet niet van bovenaf of onderaf worden opgelegd, maar vanuit het midden van de samenleving worden georganiseerd.
Hier de link naar de lezing.
Hier de link naar de video.
Churchill Lecture, 22 november 2024, Europa Institut, Universität Zürich
Timmermans begint met een lofzang op Churchills historische toespraak in Zürich uit 1946. Daarin pleitte Churchill voor een partnerschap tussen Frankrijk en Duitsland als fundament voor Europese veiligheid en welvaart. Hij waarschuwt dat de kans om Europa te verenigen niet lang blijft bestaan. Deze waarschuwing is volgens Timmermans ook nu nog relevant.Timmermans onderstreept het belang van “enlarged patriotism and common citizenship” als kernwaarden van Europa. Deze botsen met het opkomende radicaal-rechts nationalisme dat zich valselijk patriotisme toe-eigent. Hij kritisch op Churchills idee van een “Act of Oblivion” (vergetelheid) als middel tot verzoening, omdat die vergetelheid nu juist ruimte geeft aan het heropleven van extreemrechts. Timmermans roept op tot het herontwaken van kritisch denken en van kennis van de geschiedenis. Relativisme is problematisch: er zijn duidelijke grenzen tussen goed en fout. Het is essentieel om de Europese waarden te verdedigen.
Hier de link naar de schriftelijke weergave
Hier de link naar de video
Banning Lezing, 21 februari 2024, De Rode Hoed, Amsterdam
Een vrije, weerbare samenleving is nodig is om een nieuw gevoel van gemeenschap te laten ontstaan. Uitgangspunt is onze onderlinge afhankelijkheid over grenzen heen, inclusief landsgrenzen. Individu en gemeenschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: zonder individu geen gemeenschap, en zonder gemeenschap geen individu. Pas op voor radicale politieke bewegingen die het individu ondergeschikt maken aan een door henzelf gedefinieerde gemeenschap.
(Bron: You Tube)
Je kunt pas vrij zijn, als je verzekerd bent van een fatsoenlijk bestaan: een baan waarvan je kunt leven, een dak boven je hoofd, en toegang tot goede zorg en onderwijs. Er is behoefte aan een vorm van solidariteit die niet alleen uit moreel plichtsbesef voortkomt, maar ook uit weloverwogen eigenbelang. Vandaar de noodzaak van een eerlijker fiscaal systeem dat de scheefgroei tussen arbeid en kapitaal corrigeert ten gunste van werkenden en kwetsbaren. Investeer in collectieve voorzieningen zoals volkshuisvesting, kinderopvang, zorg en onderwijs. Deze moeten breed toegankelijk zijn om draagvlak te behouden en bestaanszekerheid te garanderen. De politiek moet wel de complexe realiteit van migratie onder ogen zien, waarbij migratie gereguleerd wordt op basis van nationaal belang en tegelijkertijd vluchtelingen een veilige haven wordt geboden.
Hier de link naar de lezing
Hier de link naar de video.
Van de oorspronkelijke lezing is een boekversie gemaakt:
Abel Herzberglezing, 10 september 2023, De Rode Hoed, Amsterdam
In de Abel Herzberglezing reflecteert Timmermans op de betekenis van gemeenschap, identiteit en morele verantwoordelijkheid. Hij citeert een aangrijpende passage uit Herzbergs herinneringen aan het concentratiekamp, waarin de kracht van wederzijds zorgen en verbondenheid centraal staat, ook in de meest uitzichtloze omstandigheden. Hij benadrukt dat deze verbondenheid niet simpelweg liefde was, maar een onverbrekelijke eenheid die mensen hielp te overleven.
(Bron: website GroenLinks-PvdA)
Frans Timmermans wijst op de betekenis van “thuis” in de huidige samenleving. Het is een fundamentele plaats voor de ontwikkeling van normen en waarden, die zowel geografisch als cultureel bepaald zijn, bijvoorbeeld door moedertaal, familiegeschiedenis en opvoeding. Een statische en exclusieve invulling van identiteit is uit den boze. Deze leidt tot uitsluiting, zoals bij identitaire bewegingen die de ander dwingen te assimileren of te vertrekken. Het is cruciaal dat identiteit wordt gekoesterd en bevorderd, maar eveneens dat individuele vrijheden worden beschermd binnen een open, inclusieve gemeenschap. Gemeenschap staat niet tegenover het individu, maar tegenover egoïsme. Het is in de huidige tijd belangrijk om gemeenschapsdenken te versterken zonder een gesloten gemeenschap te creëren die individuele vrijheden ondermijnt.
Hier de link naar de lezing.
Hier de link naar de video.
Kees Lunshoflezing, 2 juni 2021, Nieuwspoort, Den Haag
(Bron: website Nieuwspoort)
In deze lezing heeft Timmermans bijzondere aandacht voor de rol van onderzoeksjournalistiek. Een vrije en onafhankelijke pers is onontbeerlijk: als hoeder van de democratie en als essentieel wapen tegen desinformatie en autoritarisme. Hij koppelt dit aan de noodzaak van transparantie en open debat in een tijd waarin Europese waarden en veiligheid onder druk staan. Een belangrijke taak van de overheid is het bewaken van de democratische rechtsstaat.
Via deze link kan zowel de tekst van de lezing worden gedownload als de video worden bekeken
Den Uyl-lezing, 2 december 2019, De Rode Hoed, Amsterdam
De sociaaldemocratie staat voor de complexe opdracht om een nieuw evenwicht te vinden tussen de vier productiefactoren: arbeid, kapitaal, data en gaea (moeder aarde). De traditionele tegenstelling tussen arbeid en kapitaal is door de energietransitie en digitalisering uitgebreid, waardoor herverdeling en rechtvaardigheid opnieuw moeten worden vormgegeven. Joop den Uyl zag al in de jaren zeventig in dat de oliecrisis de economische verhoudingen fundamenteel zou veranderen en dat het nooit meer zou worden zoals vroeger.
(Bron: website Rode Hoed)
Volgens Timmermans staat Europa nu op een kantelpunt: als we niet snel en doortastend inzetten op klimaatneutraliteit tegen 2050 verliezen we de controle over onze toekomst. Dit is de grootste uitdaging in 150 jaar voor de sociaaldemocratie. Ingezet moet worden op een eerlijke verdeling van kennis, macht en inkomen, waarbij feiten en wetenschap leidend zijn. Een vernieuwde sociaaldemocratische agenda verbindt klimaat, economie, technologie en sociale rechtvaardigheid met elkaar. Visie en daadkracht zijn geboden.
Hier de link naar de lezing.
Hier de link naar de video.