Progressieve politiek heeft ideeën nodig – geen angstvalligheid!

(een langere versie van deze tekst kun je hier vinden)

 Het barst van de goede ideeën en plannen

Progressief Nederland beschikt over een indrukwekkende rijkdom aan ideeën, inzichten en goed onderbouwde analyses. In journalistieke en academische kringen bruist het van de vernieuwende voorstellen. Net als in de wereld van onafhankelijke denkers en actieve burgers. De onderzoeksjournalistiek floreert, digitale platforms dragen bij aan het debat, en allerhande adviesraden en denktanks leveren waardevolle rapporten.

De brug tussen kennis en politiek wordt onvoldoende geslagen

Deze overvloed aan kennis zou een vruchtbare bodem moeten zijn voor een sterkere, inhoudelijk onderbouwde politiek. Toch blijkt de brug tussen kennis en politieke praktijk nogal zwak. Goede ideeën worden onvoldoende omgezet in concrete beleidsvoorstellen en partijstrategieën. Hoewel partijen als GroenLinks en PvdA toegang hebben tot een rijk netwerk aan contacten, en beschikken over degelijke wetenschappelijke bureaus, vinden degelijke analyses en nieuwe ideeën te weinig hun weg naar het politieke bedrijf. Er is geen infrastructuur waarin kennis, politieke planvorming en praktische uitvoering echt samenkomen. Daardoor raakt structurele ideeënvorming op de achtergrond. Er heerst binnen progressieve partijen vaak terughoudendheid om openlijk te debatteren over lastige kwesties, uit angst voor verdeeldheid of negatieve beeldvorming.

Doe echt aan politiek, benoem de dilemma’s

Er doet een hardnekkig misverstand de ronde: het idee dat kiezers afhaken zodra er interne meningsverschillen zichtbaar worden. Maar kiezers maken prima onderscheid tussen serieuze ideeënstrijd en partijgeruzie. Het is andersom. Juist een eerlijke confrontatie met dilemma’s kan het vertrouwen in politiek versterken. Toch worden fundamentele vraagstukken vaak vermeden. Denk aan de combinatie van economische groei en duurzaamheid en aan de balans tussen overheidssturing en marktwerking. Of aan de spanning tussen solidariteit en activering binnen de verzorgingsstaat. Of aan de precieze rol van Europa als het gaat om versterking van de eigen defensie en hoe zich die verhoudt tot vredesbevordering. Dit soort thema’s vereist inhoudelijke moed, geen politieke voorzichtigheid.

Progressieve kernwaarden

Op deze site en in onze berichten gebruiken we om de haverklap het woord ‘progressief’. Tot in de naamgeving aan toe! Maar wat bedoelen we daarmee? Wat is een aantal van de kernwaarden waarin de progressieve politiek van een groene sociaaldemocratie zich van andere politieke stromingen onderscheidt?

Sturende overheid

Een oude kernwaarde uit de 20ste-eeuwse sociaaldemocratie, maar nog onverminderd actueel: de vrije markt is niet een systeem dat als vanzelf voor burgers en voor de samenleving de beste resultaten zal opleveren. Een vrije markt kan innovatie en positieve vormen van ondernemingszin losmaken. Maar de nagestreefde winstmaximalisatie voor de werkgever of aandeelhouder pakt lang niet altijd gunstig uit voor werknemers, de samenleving als geheel of de ecologie. Een overheid die duidelijk begrenst, stuurt, handhaaft, bijvoorbeeld op het gebied van milieuregels of bescherming en versterking van de sociale rechten van de werknemers en zzp’ers, blijft absoluut noodzakelijk. Bovendien heeft de overheid een duidelijke rol als het gaat om strategische keuzen wat betreft het verdienmodel van onze samenleving. Welke economische activiteiten willen we in de 21ste eeuw in Nederland hebben. En welke niet?

Democratisch systeem

Een tweede progressieve kernwaarde uit de 20ste eeuw staat ook nog steeds recht overeind. Een vrije markt met een sterke overheid die opkomt voor bescherming van het milieu, de sociale rechten van burgers en vermindering van sociaaleconomische ongelijkheid kan alleen een plek krijgen binnen een democratisch systeem met een vitale parlementaire democratie en een goede spreiding van de macht tussen wetgeving, uitvoering en rechtspraak. De vraag is natuurlijk welke mechanismen in de Nederlandse democratie in het derde decennium van de 21ste eeuw moeten worden hervormd om aan die kernwaarde te voldoen. Ons democratisch systeem is in zijn kern in 1848 ontworpen door Thorbecke. Het is niet meer dan logisch dat dat systeem aan groot onderhoud toe is.

Burgerschap voor iedereen

Een derde progressieve kernwaarde is dat de Nederlandse samenleving aan alle hier legaal aanwezige burgers toebehoort, niet alleen aan de dominante etnische, culturele of religieuze groep. En dat iedere burger daarbij gelijkwaardig is. Een democratie betekent niet dat de meerderheid alles beslist en is niet gebaseerd op het principe ‘winner takes all’. Een democratie toont zich juist in de effectieve bescherming van minderheden en van individuele rechten.

Groene transitie verbinden met de drie andere kernwaarden

De vierde progressieve kernwaarde, en ook de meest actuele, is dat gezocht wordt naar een versmelting van de drie bovenstaande kernwaarden met een groene politiek. Dat betekent dat democratie en burgerschap, sturend vermogen van de overheid, innovatie vanuit het bedrijfsleven en ondernemers en het versterken van sociale rechten en van de financiële positie van de lagere en middeninkomens consequent in de progressieve politiek worden gekoppeld aan de overgang naar een samenleving en economie die niet vervuilend zijn.

Vier dragende muren

Progressieve politiek zoals wij die nastreven, en die het resultaat zou moeten zijn van de fusie tussen de sociaaldemocratische PvdA en de progressieve groene partij GroenLinks, is een combinatie van die vier kernwaarden. Het zijn dragende muren. Ontbreekt er één, dan is het bouwwerk meteen al instabiel geworden en minder onderscheidend.

Er zijn natuurlijk ook andere politieke stromingen in Nederland die opkomen voor het democratische systeem, de bescherming van minderheden en de gelijkwaardigheid van burgers. Er zijn ook stromingen en partijen die pal staan voor sociale rechten van de werknemers en de lagere en middeninkomens. Er zijn stromingen en partijen die pal staan voor de vrije markt en de innovatiekracht van het bedrijfsleven. En er zijn ook stromingen en partijen die pal staan voor het milieu en voor rechten voor dieren.

In het centrum van de Nederlandse politiek

Maar een nieuwe progressieve agenda brengt al deze losse elementen bij elkaar in een samenhangend verhaal voor Nederland in de 21ste eeuw. Dat maakt dat de groene sociaaldemocratie op allerlei terreinen politieke samenwerkingspartners zal kunnen vinden en zich in het centrum van de politieke macht kan positioneren. Vergelijkbaar met de positie van de confessionele partijen in Nederland gedurende het grootste deel van de 20ste eeuw. En ook vergelijkbaar met de positie van de VVD gedurende de laatste 15 jaar.

Belangrijke voorwaarde daarbij is dat de nieuwe fusiepartij van GroenLinks en PvdA zich onmisbaar weet te maken als machtsfactor in het centrum van de Nederlandse politiek door bij verkiezingen op nationaal en lokaal niveau ernaar te streven om groot of zelfs de grootste partij in zetels te worden. Politiek gaat uiteindelijk om het effectief verwerven en gebruiken van macht via democratische weg, om zoveel mogelijk van je kernwaarden in de praktijk te realiseren!

Ga met open vizier het debat aan

De fusie tussen GroenLinks en de PvdA is in dit opzicht veelbelovend, maar ook uitdagend. De samenwerking dwingt tot het integreren van groene en sociaaldemocratische uitgangspunten – een kans, maar ook een bron van frictie. Juist daarom is het noodzakelijk om strategische keuzes openlijk te bespreken. Dat vraagt om een cultuurverandering: weg van angstvalligheid, toe naar open debat.

Bouw aan een progressief netwerk voor ideeënontwikkeling

Om progressieve politiek toekomstbestendig te maken, is meer nodig dan een fusie. Er moet gewerkt worden aan een robuust ecosysteem voor ideeënontwikkeling. Nederland kent geen onafhankelijk platform waar progressieve denkers, beleidsmakers, onderzoekers en betrokken burgers structureel met elkaar in gesprek gaan. Zo’n netwerk zou ruimte bieden aan de diversiteit binnen progressieve stromingen, zonder partijpolitieke barrières. Dat betekent ook: openheid, intellectuele nieuwsgierigheid, en bereidheid om je visie bij te stellen op basis van argumenten.

 Pak het gestructureerd aan

Een methodische aanpak is cruciaal. Niet alleen ideeën genereren, maar deze ook vertalen naar duidelijke verhalen, met concrete beleidsvoorstellen en herkenbare kernwaarden. Alleen zo kan er invloed worden uitgeoefend op het publieke debat en kan meer politieke macht worden verkregen. In plaats van de nadruk te leggen op organisatorische vraagstukken, zoals fusieprocessen, is het tijd om te investeren in inhoud. Want zonder inhoud blijft de vorm leeg.

Durf te vertrouwen op de kracht van inhoudelijke strijd

Progressieve politiek heeft alles in huis: kennis, creativiteit, en betrokkenheid. Wat nodig is, is de durf om ongemakkelijke vragen niet uit de weg te gaan, maar ze centraal te stellen in het politieke debat. Door te vertrouwen op de kracht van inhoudelijke strijd, kan progressieve politiek opnieuw richting geven aan maatschappelijke verandering. Niet vanuit angst voor verdeeldheid, maar vanuit het besef dat openheid en visie de motor zijn van vooruitgang. De toekomst vraagt om lef – en om samenwerking gebaseerd op gedeelde idealen, scherpe analyse en politieke verbeeldingskracht.