Door Henk Krijnen
Voor wie wil snappen hoe in de PvdA wordt nagedacht over linkse en progressieve samenwerking is Socialisme & Democratie, afgekort S&D, een interessante informatiebron. In dit lange bericht een inventarisatie van de artikelen over dit – voor de toekomst van de Nederlandse sociaaldemocratie belangrijke – onderwerp. De lijst begint in 2020 en eindigt halverwege 2025. Langs welke lijnen verliep dit politiek-strategische debat in en rondom het wetenschappelijk bureau van de PvdA in de periode direct voorafgaand aan de fusie met GroenLinks?
De in het overzicht gecursiveerde passages zijn letterlijk overgenomen van de teksten op de website van de Wiardi Beckman Stichting.
2020
Hoe D66 en PvdA hun speciale band kunnen herstellen | Wiardi Beckman Stichting
Door: Daniël Boomsma
Auteur van De canon van het sociaal-liberalisme (2019) en oud-medewerker van de Kamerfractie en het wetenschappelijk bureau van D66
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Ze lijken nu elkaars politieke rivalen, met scherpe uithalen en botsende visies. Toch wortelt de band tussen D66 en PvdA diep in de Nederlandse geschiedenis. Sociaalliberalen en sociaaldemocraten vonden elkaar ooit in de strijd voor gelijke rechten en een eerlijker samenleving. Er is een lange geschiedenis van ideologische verwantschap en politieke samenwerking. In de negentiende en twintigste eeuw vonden beide stromingen elkaar in de strijd tegen ongelijkheid en voor democratisering, culminerend in pogingen tot gezamenlijke regeringsvorming en uiteindelijk in de oprichting van de PvdA vlak na de Tweede Wereldoorlog.
Na de oprichting van D66 was er al snel sprake van toenadering tussen beide partijen: van Keerpunt ’72 tot latere vormen van samenwerking. Maar vanaf de jaren tachtig trad er verwijdering op. De politiek ontideologiseerde en beide partijen werden pragmatischer en technocratischer. Tegelijkertijd werden de onderlinge verschillen uitvergroot, wat leidde tot rivaliteit, vooral in de grote steden. Toch ligt onder de oppervlakte nog steeds een gedeelde overtuiging: namelijk dat vooruitgang begint bij meer rechtvaardigheid en democratie. In een versplinterd politiek landschap kan die oude band weer springlevend worden. Misschien is het tijd voor een nieuw keerpunt – eentje van deze eeuw.
***
2021
Kiezers denken linkser, hoe kan links profiteren? | Wiardi Beckman Stichting
Door: Peter Kanne
Senior onderzoeksadviseur bij I&O Research
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Steeds meer Nederlanders voelen mee met linkse waarden als solidariteit en herverdeling. Maar in het stemhokje blijft de winst voor links uit. GroenLinks en PvdA groeien mondjesmaat, vaak ten koste van kleinere geestverwanten, niet van hun politieke tegenpolen. Het politieke speelveld lijkt bevroren: kiezers bewegen vooral binnen hun eigen bubbel. Terwijl het CDA kiezers wegsnoept van NSC, lukt het links nauwelijks om kiezers uit het midden of VVD-stemmers te verleiden. Praktisch opgeleiden haken af, de boodschap resoneert niet. Nostalgie leeft onder kiezers, maar links weet het verleden minder goed te vermarkten dan rechts. De verdeeldheid aan progressieve zijde ondermijnt de kracht van het gezamenlijke verhaal. Alleen met een breed, verbindend links geluid – gedragen door samenwerking – kan verandering echt van de grond komen. Tot die tijd blijft linkse groei vooral theorie.
***
Keman, Boonstra en Krouwel duiden verkiezingsuitslag | Wiardi Beckman Stichting
De Nederlandse linkerflank likt haar wonden na historisch verlies bij de laatste verkiezingen. PvdA, GroenLinks en SP lieten kiezers weglekken naar D66 en kleinere identiteitsgerichte partijen, terwijl rechts triomfeerde. De oorzaak? Te veel onderlinge verschillen, te weinig gezamenlijke visie. Waar rechts meer eensgezind is en het politieke klimaat bepaalt, moddert links voort in verdeeldheid. Ideologisch liggen gelijkheid en solidariteit binnen handbereik, maar partijculturen en oud zeer blokkeren echte samenwerking. Ondertussen hunkert de kiezer naar duidelijkheid en daadkracht. Vage mediapresentie en een gebrek aan gezamenlijk programma versterken het beeld van een versnipperd kamp.
Toch gloort er hoop: met een breed, sociaaleconomisch verhaal dat de dagelijkse zorgen adresseert, kan links zichzelf hervinden. Maar dan moet het oude wantrouwen plaatsmaken voor nieuw vertrouwen – en durf. De ondergang van de sociaaldemocratie is dus niet onvermijdelijk, mits de partij haar rol als verdediger van een fatsoenlijke, inclusieve beschaving weet te herpakken. Het progressieve alternatief moet burgers in staat stellen tot waardig leven en economische zelfstandigheid, voorbij het denken in verlies en winst. Zo kan de PvdA opnieuw relevant worden in een veranderend politiek landschap.
De verkiezingen van 17 maart brachten voor de traditionele linkse partijen PvdA, SP en GroenLinks niet de verkiezingswinst waar zo hard op was gehoopt. In The Progressive Post van de FEPS duiden emeritus hoogleraar Hans Keman, WBS-directeur en hoogleraar Klara Boonstra en politicoloog en oprichter van het Kieskompas André Krouwel de verkiezingsuitslag.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Volgens Hans Keman hebben de linkse partijen veel last gehad van de coronacrisis, maar zijn er ook structurele verklaringen. Hij roept de linkse partijen op om snel te moderniseren.
Lees hier: Dutch elections 2021: no recovery of Social Democracy!
Klara Boonstra schrijft over de mogelijkheden van linkse samenwerking. Alleen maar praten over samenwerking of fusies is volgens haar te oppervlakkig. Linkse partijen moeten een gezamenlijke ideologisch gedreven politieke agenda formuleren. Die moet goed aansluiten bij de zorgen en behoeften van mensen in hun dagelijks leven.
Lees hier: Last call for the Dutch left?
André Krouwel beschrijft dat opleidingsniveau een steeds belangrijkere rol lijkt te spelen bij stemvoorkeuren.
Lees hier: education as the new divide?
Laatste oproep voor Nederlands Links? – Stichting voor Europese Progressieve Studies
Hoogleraar Internationaal Arbeidsrecht
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
***
Nog niet is alles verloren | Wiardi Beckman Stichting
Door: Menno Hurenkamp
Politicoloog verbonden aan de UvH en aan de UvA
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
De klap was hard, de uitslag historisch slecht. Het artikel analyseert de dramatische verkiezingsnederlaag van de PvdA. Jongeren stemmen niet meer zo makkelijk op de PvdA; de vanzelfsprekende macht van weleer is verdampt. Media, vakbonden, kiezers zijn afgehaakt. De PvdA is op drift maar nog niet verloren. Zelfbeklag werkt averechts. In plaats van eindeloos zelfonderzoek is een toekomstgerichte benadering nodig: onder welke voorwaarden moet de partij regeren, hoe kan ze het electoraat op linkse thema’s verenigen en wat betekent het nog om een politieke partij te zijn?
Drie oorzaken voor de neergang springen in het oog: regeren met de VVD, neoliberale politieke keuzes en afbrokkelend intern leiderschap. Maar in plaats van eindeloos terugkijken, moet de blik vooruit. Wat wil de partij betekenen in de 21e eeuw? Hoe verenig je kiezers rond linkse thema’s als volkshuisvesting en bestaanszekerheid? De sociaaldemocratie leeft nog – onder de oppervlakte. Als de PvdA haar rol als hoeder van een waardige, inclusieve samenleving hervindt, is herstel mogelijk. Niet door terug te verlangen naar vroeger, maar door opnieuw betekenis te geven aan vooruitgang.
***
Linkse samenwerking: niet zonder de SP | Wiardi Beckman Stichting
Door: Philip van Praag
Politicoloog
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Linkse eenheid klinkt mooi, maar blijft leeg zonder de Socialistische Partij (SP). In een tijd waarin PvdA en GroenLinks vooral aantrekkingskracht hebben onder hoogopgeleide stedelingen, bereikt de SP juist de praktisch opgeleiden die links massaal de rug toekeren. De kloof tussen denk- en doe-Nederland groeit, en met elke verkiezing verliest links terrein in buurten waar bestaanszekerheid geen abstract ideaal is, maar dagelijkse strijd. GroenLinks en PvdA delen veel, maar missen het contact met de praktisch opgeleiden.
Een succesvolle linkse coalitie moet bruggen slaan tussen beide kiezersgroepen en doet er verstandig aan op de sociaal-culturele as een middenpositie in te nemen. De SP is voor een dergelijk politiek bondgenootschap onmisbaar, omdat het kiezersprofiel en prioriteiten van deze partij dichter bij de zorgen van praktisch opgeleiden liggen. Een linkse alliantie zonder de SP vergroot de maatschappelijke tegenstellingen in plaats van ze te overbruggen. Alleen een brede coalitie, waarin sociaaleconomische rechtvaardigheid centraal staat en cultureel meer nuance wordt gezocht, kan het tij keren. Linkse relevantie begint bij representatie. En zonder de SP mist links zijn fundament.
***
Something old, something new, nothing borrowed, nothing blue | Wiardi Beckman Stichting
Door: Matthijs Rooduijn
Universitair hoofddocent verbonden aan de afdeling Politicologie van de Universiteit van Amsterdam.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
De neergang van de PvdA is geen tijdelijke dip, maar een symptoom van diepere verschuivingen. Waar ooit de arbeidersklasse de ruggengraat vormde, resteert nu een versnipperde achterban van hoogopgeleide stedelingen. De klassieke sociaaldemocratische coalitie is uit elkaar gevallen, ingehaald door nieuwe scheidslijnen tussen kosmopolitisch-progressief en nationaal-conservatief. Radicaal-links lonkt, groene partijen winnen terrein, en het politieke midden blijft verleidelijk voor wie macht ambieert.
Maar kiezers keren niet terug op basis van nostalgie. Herstel vraagt een nieuw evenwicht: tussen de sociale strijd van weleer en de waarden van vandaag. Een mix van klassiek en nieuw links, die bestaanszekerheid koppelt aan inclusiviteit, kan daarvoor zorgen. Cultureel opschuiven naar rechts blijkt contraproductief: het voedt slechts de concurrentie. Alleen met een geloofwaardig, verbindend verhaal kan de sociaaldemocratie haar plaats hervinden – tussen heden en geschiedenis, tussen stad en periferie.
***
Hoe sociaal-democraten weer kunnen winnen | Wiardi Beckman Stichting
Door: Wim Vermeersch
Hoofdredacteur van het Vlaamse politieke maandblad SamPol. Dit artikel verscheen eerder in het septembernummer van SamPol.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Wie denkt dat de sociaal-democratie haar kiezers massaal verloor aan radicaal-rechts, kijkt door een verkeerde bril. Het merendeel van de weggelopen kiezers stemde op groene en centrumrechtse partijen. Vooral voor hoogopgeleiden geldt dit. Pogingen om met een ‘links-nationalistische’ koers of een vaag centrumprofiel kiezers terug te winnen, blijken ineffectief. De meeste kans op electoraal succes biedt een combinatie van ‘oud linkse’ en ‘nieuw linkse’ strategieën: enerzijds sterk sociaal beleid en herverdeling, anderzijds progressieve standpunten over thema’s als klimaat, gender en migratie.
Sociaaldemocraten moeten zich niet beperken tot de witte arbeidersklasse, maar zich richten op een brede, jonge en diverse achterban. Heldere, progressieve standpunten spreken jonge kiezers aan. Identiteitspolitiek is niet in strijd met klassepolitiek maar werkt juist aanvullend. Door een progressieve coalitie te bouwen, de banden met vakbonden en sociale bewegingen te versterken en samen te werken met andere linkse partijen kan de sociaaldemocratie weer relevant worden.
***
2022
Vrolijke noodzaak: Stappenplan voor linkse samenwerking | Wiardi Beckman Stichting
Door: Menno Hurenkamp, Maurits Meijers, Philip van Praag, Matthijs Rooduijn & Naomi Woltring
Menno Hurenkamp werkt als politicoloog bij de UvA, Maurits Meijers is universitair docent politicologie aan de Radboud Universiteit, Philip van Praag is politicoloog, Matthijs Rooduijn werkt als politicoloog aan de UvA en Naomi Woltring is promovenda aan de Universiteit Utrecht
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
De roep om linkse samenwerking klinkt luider dan ooit, en volgens het rapport Vrolijke noodzaak is dat met reden. Ongelijkheid groeit, publieke voorzieningen kraken en de klimaatcrisis vraagt om daadkracht. Toch blijft links verdeeld en machteloos: samen halen PvdA, GroenLinks en SP nog geen dertig zetels. De oplossing ligt niet per se in een fusie – het verleden leert dat dat geen garantie voor succes is – maar in serieuze, structurele samenwerking. Van gedeelde denktanks tot een schaduwkabinet of zelfs een gezamenlijke partij: alles moet bespreekbaar zijn. Maar dan wel met oog voor de vergeten meerderheid: de praktisch opgeleiden.
Links is te vaak blijven hangen in hoogopgeleid cultuurprogressief denken, terwijl zekerheid over werk, zorg, wonen en klimaat iedereen raakt. Een breed, sociaal hervormingsprogramma dat klasse overstijgt, is essentieel. PvdA moet het sociaaleconomisch leiderschap durven terugpakken. Het moet niet blijven concurreren op culturele details. Alleen door krachtenbundeling en opstelling van een gezamenlijk hervormingsprogramma kan links weer invloedrijk worden en het maatschappelijk debat domineren. De noodzaak tot samenwerking is groot, maar vraagt om zorgvuldige keuzes en het overbruggen van onderlinge verschillen.
***
Progressieve samenwerking: eenheid in verscheidenheid | Wiardi Beckman Stichting
Door: Ad Melkert
Voormalig minister van Sociale Zaken en werkgelegenheid, oud-partijleider van de PvdA, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ).
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Volgens Ad Melkert moet linkse samenwerking niet verzanden in eindeloze debatten over fusies en fracties, maar zich richten op waar het echt om draait: maatschappelijke invloed en politieke daadkracht. Een gezamenlijke Eerste Kamerfractie van PvdA en GroenLinks is symbolisch krachtig, maar levert geen zetels op en kan contraproductief zijn als het publieke debat zich te veel naar binnen keert.
Historisch gezien zijn linkse doorbraken altijd ontstaan via samenwerking met het politieke centrum – zonder D66 is er geen meerderheid. In een land waar centrumrechts de toon zet, moet links breder denken: mobiliseer jongeren, middenklassen én oude arbeiderswijken. Melkert benadrukt: het electorale plafond van PvdA en GroenLinks samen is laag als het bij de eigen bubbel blijft. Alleen door gezamenlijke denkkracht en strategische afstemming – mogelijk in de vorm van een progressief akkoord met D66 en eventueel SP – kan links weer relevant zijn. Niet door te fuseren, maar door het vertrouwen van de kiezer te herwinnen via een gedeeld verhaal dat ruimte laat voor verschil. Zo wordt eenheid op links geen doel op zich, maar een middel tot verandering.
***
Esther-Mirjam Sent over zoektocht naar linkse samenwerking | Wiardi Beckman Stichting
Door: Esther-Mirjam Sent
Partijvoorzitter PvdA
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
PvdA-voorzitter Esther-Mirjam Sent erkent dat de zoektocht naar linkse samenwerking, vooral tussen PvdA en GroenLinks, nog volop gaande is. In een tijd van politieke versnippering, waarin kleine nichepartijen het politieke landschap domineren, ziet zij bundeling van krachten als dé oplossing. Samenwerking is het antwoord op versplintering. Historisch gezien is dit altijd het antwoord geweest op verdeeldheid. Voorbeelden zijn het schaduwkabinet-Den Uyl en de gezamenlijke acties tegen kernwapens.
Tijdens bijeenkomsten merkt Sent dat leden de samenwerking toejuichen, vooral om polarisatie tegen te gaan en om te bouwen aan een eerlijker Nederland. Betaalbaar wonen, vermogensongelijkheid en duurzame energie zijn de meest urgente thema’s. Op het komende PvdA-congres staat het voorstel voor één gezamenlijke fractie in de Eerste Kamer centraal – een stap die de politieke balans kan verschuiven, maar zonder een onomkeerbaar besluit te nemen. Het partijbestuur benadrukt dat de leden uiteindelijk beslissen, maar de zoektocht naar verbinding gaat door. Het rapport Vrolijke noodzaak ondersteunt deze discussie.
***
Hoef ik iets van een fusie te vinden dan? | Wiardi Beckman Stichting
Door: Tim ’S Jongers
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Hieronder de letterlijke tekst van het websiteartikel van WBS-directeur Tim ’S Jongers (gepubliceerd op 2 november 2023):
Ook als nieuwbakken WBS-directeur ontkom je niet aan de vraag der vragen: ‘Hoe sta jij in de samenwerking met GroenLinks?’ In dit stukje zal ik een toelichting geven op die vraag. Kwestie van het sturen op verwachtingen.
In augustus 2022 was ik te gast bij het Radio 1 programma Nooit Meer Slapen. Ergens in de uitzending kwam ter sprake dat ik vind dat samenwerking in zijn algeheel in Nederland een issue is. Iedereen kent het wel: overleggen, platformen, commissies, taskforces en noem maar op, allemaal ten behoeve van een betere samenwerking. Veelal om een jaar later te concluderen dat alles bij het oude is gebleven.
Deze vaststelling heeft mij – nog ver voor ik bij de Wiardi Beckman Stichting kwam werken – doen besluiten dat samenwerken iets is wat je moet doen, niet zozeer iets waar je het over moet hebben. Ik geloof dan ook stevig in een organische aanpak: elkaar opzoeken, kijken waar je elkaar kunt vinden en het gewoon proberen.
Sinds mijn aantreden onderhoud ik nauwe banden met Noortje Thijssen, directeur van het wetenschappelijke bureau van GroenLinks. Ook sprak ik op de fractiedagen van GroenLinks en ben ik op 11 november betrokken bij de gezamenlijke conferentie die we voor de Eerste Kamerfracties van PvdA en GroenLinks organiseren. Het zijn vormen van samenwerking die gewoon gebeuren en waar ikzelf ook veel van bijleer. En het is leuk: ideeën wisselen, sparren op inhoud, samen nadenken over een toekomst voor ons allen.
Samengevat: ik ben voor inhoudelijke samenwerking! Simpelweg omdat je samen meer bereiken kan en wrijving niet zelden mooie glans oplevert. Overigens, ook ik heb de waarheid niet in pacht. Maar aan een WBS-directeur de vraag naar samenwerking stellen, is een heel andere vraag dan die naar een fusie. Immers, mijn mandaat is inhoudelijk en ideologisch van aard.
Vooropgesteld, met onze sociaal-democratische waarden is helemaal niets mis. Deze zal de WBS hoe dan ook blijven uitdragen. De WBS gaat echter niet over vorm en proces en voelt zich daar ook niet toe geroepen. Dat zijn namelijk afwegingen die de verenigingen onderling moeten maken. Verwacht dan ook niet van mij dat ik me voor of tegen een fusie ga uitspreken. Dat gaat voorbij aan de organische samenwerking. Voor de WBS is dat niet wenselijk.
U kunt erop rekenen dat wij deze basisgedachte van wat samenwerking is met veel moed, volharding en hard werken zullen uitdragen, net zoals we zullen doen met onze sociaal-democratische waarden. Geef ons daar ook de ruimte voor. Want gras gaat heus niet harder groeien wanneer er hard aan getrokken wordt.
***
2023
Samen onze toekomst in handen nemen | Wiardi Beckman Stichting
In Samen onze toekomst in handen nemen wordt gepoogd mede op basis van een korte analyse van het verleden een nieuwe toekomst te verbeelden over het Nederland waarin we overmorgen willen leven.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Het discussiestuk wordt gepresenteerd op de partijcongressen van PvdA en GroenLinks op 4 februari 2023.
Luister ook naar de podcast waarin directeuren van de wetenschappelijke bureaus Tim ‘S Jongers en Noortje Thijssen het discussiestuk toelichten.
***
Samen betekent ook écht samen | Wiardi Beckman Stichting
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Hieronder de letterlijke tekst van het websiteartikel van WBS-directeur Tim ’S Jongers (gepubliceerd op 1 december 2023):
De linkse samenwerking komt op stoom. Er gebeurt natuurlijk al veel langer veel goeds in verschillende gemeenten, provincies, op landelijk niveau en tot aan Brussel toe. Ontkennen dat de komende Eerste Kamerverkiezingen het een en ander versnellen lijkt onmogelijk.
Eerder schreef ik al eens dat ik van een fusie niets ‘hoef te vinden’ maar dat ik voor inhoudelijke samenwerking ben. De vorm en het proces van samenwerking op links zijn een zaak van de partijverenigingen. Het is niet de taak van een wetenschappelijk bureau zich daarin te mengen. Ons mandaat is inhoudelijk van aard.
Dat mandaat hebben we de laatste maanden eer aan gedaan door samen met het Wetenschappelijke Bureau van GroenLinks te schrijven aan een nieuwe ideologische linkse basis voor Nederland. Zowel de WBS als het WB van GroenLinks aanvaardden de opdracht vanuit de partijbesturen om te werken aan een inhoudelijke discussienotitie. Wat zijn de inhoudelijke punten waarop we met elkaar in dialoog dienen te gaan, zowel binnen als buiten de partijen?
Het is slechts een begin. Wetenschappelijke bureaus zouden zichzelf niet zijn al ze op basis van zulk een opdracht geen stapje extra zetten. Al snel ontstond het idee dat een gezamenlijk verhaal veel meer moet zijn dan één plus één is twee. En dat de dialoog verder moet gaan dan aan de volgende verkiezingen of de volgende stap in het samenwerkingsproces.
‘Eén plus één is minstens drie’ werd bijgevolg het uitgangspunt bij het schrijven van de inhoudelijke notitie. Niet voor niets kreeg het stuk de titel Samen de toekomst in handen nemen mee. We pogen in het stuk mede op basis van een korte analyse van het verleden vooral een nieuwe toekomst te verbeelden. Inhoud en idealen staan daarbij dus voorop, niet alleen voor morgen, maar zeker ook voor overmorgen. Want duurzame samenwerking vereist een gefundeerd maar ook breed gedeeld verhaal over het Nederland waarin we overmorgen willen leven.
Samen met tientallen leden, experts, belanghebbenden van binnen en buiten de partijen maar vooral ook onze eigen collega’s, kwamen we tot een notitie die volgens mij eer doet aan de gedeelde idealen én de toekomstige uitdagingen. Het is een stuk geworden waarvan ik geloof dat het zal leiden tot een langlopende dialoog. Daarbij niet focussend op de verschillen of de overeenkomsten, maar op de toekomst die we allen delen en waarvan we vinden dat die zowel sociaal als ecologisch duurzaam moet zijn. Want net als de aarde lijkt ook de samenleving haar kooktemperatuur te bereiken. Het is aan linkse partijen daar verandering in te brengen – van de andere politieke partijen zal die verandering zo blijkt steeds duidelijker niet komen.
Komende weken, maanden en wellicht ook jaren, zullen we Samen onze toekomst in handen nemen continu verdiepen en zullen we verder bouwen aan die verbeelde toekomst. Ook dat doen we niet alleen. We roepen dan ook iedereen op om met elkaar hierover in dialoog te gaan. En voed ons als wetenschappelijke bureaus met de uitkomsten van die dialoog. Want samen betekent ook écht samen.
Samen onze toekomst in handen nemen | Wiardi Beckman Stichting
Door: Tim ’S Jongers en Noortje Thijssen
Directeuren van de wetenschappelijke bureaus van PvdA en GroenLinks
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Toegelicht wordt hoe de wetenschappelijke bureaus van PvdA en GroenLinks gezamenlijk een nieuw politiek verhaal smeden dat verder gaat dan een simpele mix van rode en groene ideeën. Tijdens een congres presenteerden zij dit discussiestuk dat als vertrekpunt dient voor een brede ideologische dialoog over rechtvaardige duurzaamheid en bestaanszekerheid voor iedereen. De samenwerking krijgt al concrete vormen, maar het stuk richt zich nadrukkelijk op het ‘waarom’ en ‘wat’ van linkse samenwerking, niet op de organisatorische kant. Historisch gezien leidde linkse politiek in Nederland tot grote sociale verworvenheden, maar sinds de jaren tachtig ondermijnen marktwerking en individualisering het collectieve welzijn. Daarom is nu behoefte aan een groene welzijnseconomie waarin menselijke waardigheid en een duurzame relatie met de natuur centraal staan, en publieke voorzieningen weer belangrijk worden. De klimaat- en biodiversiteitscrisis kan alleen rechtvaardig worden aangepakt door sociale ongelijkheid te bestrijden. Het nieuwe verhaal moet hoop en perspectief bieden en moet samen met sociale bewegingen en burgers verder worden ontwikkeld. De kernboodschap is helder: een vrij, waardig en zeker bestaan voor iedereen is alleen haalbaar via collectieve voorzieningen, solidariteit en een krachtige overheid die het publieke belang vooropstelt.
***
Zonder keuze valt er weinig te kiezen | Wiardi Beckman Stichting
Door: Tom van der Meer
Hoogleraar Politicologie aan de Universiteit van Amsterdam.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Twaalf jaar aan brede middencoalities onder leiding van Rutte hebben geleid tot politieke fragmentatie en murw geslagen kiezers. Uit verkiezingsuitslagen werden geen consequenties getrokken, waardoor het beleid nauwelijks veranderde. Kiezers kregen nauwelijks politieke alternatieven voorgeschoteld. Hierdoor zijn verkiezingen steeds minder betekenisvol geworden. Er zijn veel partijen, maar weinig echte keuzemogelijkheden. De opkomst van de BBB in 2023 is een reactie op het ontstane vacuüm tussen centrumrechts en radicaal-rechts. Het vertrouwen in de politiek nam – na jaren van aanhoudende schandalen en voortwoekerende complexe maatschappelijke problemen – flink toe.
Het Nederlandse partijstelsel is nu verdeeld in drie blokken: centrumrechts, radicaal-rechts en links. Geen enkel blok kan zelfstandig een meerderheid vormen. Dit maakt een klassieke tweestrijd, zoals vroeger tussen PvdA en VVD, bijna onmogelijk. Hoewel een fusie van PvdA en GroenLinks de interne coördinatie binnen het linkse blok kan verbeteren, lost dit het fundamentele probleem van het ontbreken van alternatieve meerderheden niet op. Voor een sterker links alternatief is ook samenwerking met andere partijen noodzakelijk, omdat het electorale zwaartepunt in Nederland rechts van het midden ligt. Een gezonde democratie heeft echte alternatieven nodig heeft. Als het politieke midden deze niet biedt, leidt dat tot verdere fragmentatie en groeiend wantrouwen in de politiek.
***
Economisch links, groen en progressief | Wiardi Beckman Stichting
Door: Maurits Meijers
Maurits Meijers heeft zitting in het curatorium van de WBS en is universitair docent politicologie aan de Radboud Universiteit.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Terwijl sommige sociaaldemocratische partijen in Europa juist naar rechts opschuiven, kiest de PvdA nadrukkelijk voor samenwerking aan de linkerzijde, met focus op herverdeling, sociale zekerheid en duurzaamheid. Politicologisch onderzoek toont aan dat potentiële sociaaldemocratische kiezers een voorkeur hebben voor een combinatie van traditioneel-links sociaaleconomisch beleid én progressieve standpunten over migratie, integratie en klimaat. Pogingen om zich rechts te positioneren, zoals in Denemarken en Vlaanderen, leveren zelden duurzaam electorale winst op, omdat kiezers dan vaak voor het rechtse origineel kiezen.
De electorale kansen liggen juist in het samenbrengen van klassiek-linkse en nieuw-linkse thema’s, zoals gendergelijkheid en milieubeleid. Zowel praktisch als hoger opgeleide kiezers waarderen een uitgesproken links-economisch profiel, terwijl vooral jongeren cultureel-progressieve standpunten belangrijk vinden. Links moet zich niet laten meeslepen door het rechtse migratiedebat, maar moet zich vooral richten op sociaaleconomische en groene thema’s. Alleen met een helder, progressief verhaal kan links zich onderscheiden in een door rechts gedomineerd politiek speelveld. Een economisch linkse, groene en progressieve koers voor PvdA en GroenLinks biedt de beste kans om weer relevant te worden in Nederland.
***
Groene sociaal-democratie | Wiardi Beckman Stichting
Door: Ruud Koole
Ruud Koole is S&D-redacteur en emeritus hoogleraar Politicologie, Nederlandse Politiek en haar Institutionele Ontwikkeling aan de Universiteit Leiden. Van 2001 tot 2005 was hij voorzitter van de Partij van de Arbeid, tot 2023 was hij Eerste Kamerlid voor de PvdA.
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
Het begrip bestaanszekerheid heeft altijd centraal heeft gestaan binnen de sociaaldemocratie en specifiek in het denken van de PvdA. Al sinds de jaren dertig wordt bestaanszekerheid gezien als fundament voor persoonlijke vrijheid en een fatsoenlijk leven voor iedereen. Na de Tweede Wereldoorlog groeide het besef dat materiële nood en onveiligheid de ontwikkeling van mensen ondermijnen, waardoor sociale bescherming en een minimumloon essentieel zijn.
Hoewel de maatschappelijke uitdagingen veranderden, bleef bestaanszekerheid het ijkpunt van het sociaaldemocratische streven. Sinds de jaren zeventig kwam daar de ecologische crisis bij: milieuproblemen en aantasting van het leefmilieu werden erkend als urgente kwesties, wat de sociaaldemocratie dwong ook groen te worden. Klimaatbeleid en energietransitie zijn inmiddels onlosmakelijk verbonden met bestaanszekerheid. Nu wordt gedacht dat klimaatmaatregelen alleen succesvol kunnen zijn als iedereen, ook mensen met lage inkomens, erbij wordt betrokken en profiteert. Bestaanszekerheid en klimaatbeleid vormen dus geen tegenstelling. De kernopdracht voor een verenigd links is: sociale rechtvaardigheid en duurzaamheid moeten zorgen voor een fatsoenlijk bestaan voor iedereen.
***
2024
Sociaal-democratie: juist nu! | Wiardi Beckman Stichting
Door: Ruud Koole
Redacteur S&D, emeritus hoogleraar politieke wetenschappen, voormalig PvdA-voorzitter en senator
(Bron: website Wiardi Beckman Stichting)
De sociaaldemocratie moet zich voortdurend vernieuwen om relevant te blijven in tijden van grote maatschappelijke uitdagingen. Het klassieke ideaal van een rechtvaardige samenleving, waarin iedereen zonder materiële nood kan leven, blijft leidend. Er is behoefte aan een nieuwe verzorgingsstaat met betaalbare zorg, woningen en een loon waarmee mensen kunnen rondkomen. Bestaanszekerheid is daarbij het centrale uitgangspunt, essentieel voor sociale gelijkheid. Tegelijkertijd is het belangrijk om de verbinding met de achterban te herstellen, onder meer door nauwere samenwerking met vakbonden. De sociaaldemocratie moet inclusief en toekomstgericht zijn, waarin iedereen zich kan herkennen. Samenwerken aan een groene, sociale en rechtvaardige toekomst staat voorop. De lessen uit het verleden moeten worden gebruikt om huidige en toekomstige uitdagingen aan te pakken. Juist nu is een sterke, vernieuwde sociaaldemocratie nodig.