Door Henk Krijnen
Wie de analyses van het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Planbureau (CPB) naast elkaar legt, verwacht twee zeer uiteenlopende teksten te lezen. Toch is dat verschil grotendeels een kwestie van taal en stijl. Wie daar doorheen kijkt, ontdekt iets opmerkelijks: de planbureaus vertellen in wezen hetzelfde verhaal. Dat is geen detail. Gedeelde conclusies tussen zulke uiteenlopende disciplines zijn zeldzaam – en daarmee veelzeggend.
Vergroting van de ongelijkheid
Het SCP schrijft over vertrouwen, samenleven en kwaliteit van leven; het CPB over koopkracht, inkomens en begrotingssaldo’s. Het zijn twee talen voor één diagnose. Waar het CPB spreekt over koopkracht, spreekt het SCP over bestaanszekerheid. Maar de conclusie van beide bureaus is identiek: kwetsbare groepen worden onevenredig geraakt door het voorgenomen beleid. Anders gezegd: het coalitieakkoord pakt ongelijkheid niet evenwichtig aan.
(Bron: website CPB)
Het CPB toont dat aan met cijfers: lagere inkomensgroepen gaan erop achteruit, andere erop vooruit. Het SCP beschrijft dezelfde werkelijkheid in maatschappelijke termen: groepen die al weinig zekerheid of toegang hebben, zien hun positie bepaald niet verbeteren.
In de CPB-tabellen verschijnt kwetsbaarheid als een statistische categorie: lage inkomens, kleine buffers, hogere lasten. In de SCP-analyse krijgt diezelfde kwetsbaarheid een menselijk gezicht. Het gaat om mensen met weinig vertrouwen in de overheid, beperkte toegang tot voorzieningen, en weinig reden om te geloven dat beleid ook voor hen bedoeld is. Een beperkt koopkrachtverlies op papier kan maatschappelijk uitgroeien tot een versterkt gevoel van achterstelling. Beide bureaus wijzen op dat risico, elk vanuit hun eigen invalshoek, maar de bezorgdheid is hetzelfde.
Aantasting van het maatschappelijk weefsel
Misschien wel de belangrijkste overeenkomst is het gedeelde inzicht dat het kabinetsbeleid meer doet dan wordt verondersteld. Het CPB laat zien hoe maatregelen doorwerken buiten de primaire doelgroepen. Het SCP waarschuwt voor een negatieve invloed op de sociale verhoudingen in ons land en voor een aantasting van de maatschappelijke cohesie. Samen maken zij duidelijk dat ‘neveneffecten’ geen bijzaak zijn, maar deel uitmaken van de kern van beleid.
(Bron: website SCP)
Het coalitieakkoord laat structurele ongelijkheid grotendeels intact en biedt kwetsbare groepen weinig nieuw perspectief. Dat verhaal wordt twee keer verteld, in twee talen. Wie dit signaal naast zich neerlegt, negeert niet één waarschuwing – maar twee.
Links naar de rapporten
Analyse Coalitieakkoord 2026-2030 | CPB Website
Een sociaal-maatschappelijke reflectie op het coalitieakkoord | Sociaal en Cultureel Planbureau