Publieke fora, de media en de Tweede Kamer zijn bij uitstek de plekken waar de politieke ideeënstrijd wordt gevoerd. In toenemende mate zijn deze plekken met elkaar verbonden. Gelukkig zijn er in dit democratisch proces nooit absolute winnaars en verliezers. Het spel is nooit helemaal gespeeld, het politieke speelveld kan snel veranderen, electorale voorkeuren al helemaal. Voorkeuren van kiezers kunnen ook nog eens per onderwerp verschillen. En omdat de maatschappelijke stemming snel fluctueert, kunnen politieke issues in hoog tempo meer of minder relevant worden. Het politiek eigenaarschap van thema’s is steeds meer inzet van politieke strijd.
De opdracht is: slaag je erin een substantiële groep burgers (en daarmee kiezers) voor jouw politieke hervormingsplannen te winnen? Beïnvloeding van de politieke agenda op basis van goede ideeën, dat is waar het om draait. Als het lukt om ‘issue-eigenaar’ te worden van één of meerdere dominante thema’s word je als partij herkenbaar voor de kiezers en stijgt je reputatie.
Dit vergt in en rondom partijen aandacht voor de kwaliteit van het eigen politieke werk. Vakbekwaam opereren wordt een vereiste als het gaat om de wervingskracht van jouw ideeën, om publieke overtuigingskracht. Juist progressieve partijen, die tegenwoordig ideologisch en electoraal in het defensief zijn, moeten hiervoor toegerust zijn. Wie denkt dat je het redt met een ouderwetse stijl van politiek bedrijven, met de nadruk op een vaststaand ideologisch profiel, meer ledendemocratie en krachtiger buitenparlementaire machtsvorming, heeft het mis.
De tijd van de oude volkspartijen, die herkenbare maatschappelijk groepen voor lange tijd aan zich weten te binden, is voorbij. Het wordt steeds relevanter om intellectuelen, maatschappelijke elites en allerlei soorten experts bij het politieke werk te betrekken. Dan gaat het zowel om het fabricageproces (hoe kom je aan goede ideeën?) als om de communicatie (hoe effectief breng je je ideeën over?).
Electorale machtsvorming is een vak apart. Hoe voer je een strijd om de progressieve stem? En hoe kan je zodanig politiek voeren dat kiezers jou interessant gaan vinden? De crux is om onderscheidend te zijn. Burgers belonen partijen met een helder verhaal, die invoelbaar weten te maken waarom op die partij gestemd moet worden. Kiezers moeten er ook in geloven dat partijen het in de parlementaire praktijk kunnen waarmaken. Dat kan door met betrouwbare plannen te komen en door slim in te spelen op de parlementaire agenda en de actualiteit. Zo kan er een wisselwerking ontstaan tussen parlementaire en electorale machtsvorming. Een dergelijke afstemming moet voortdurend plaatsvinden, van dag tot dag zelfs.
Doorslaggevend is om het om het langetermijnperspectief vast te houden. Je moet een baken voor de kiezers zijn, juist ook als het gaat om de verre toekomst. Goed uitgekiende hervormingsplannen kunnen hierbij helpen. Wat ook behulpzaam kan zijn, is het opstellen van een kernachtig minimumprogramma van meerdere progressieve partijen. Eventueel kan dit programma worden omgezet in een stembusakkoord dat een centrale rol speelt in de strijd om de gunst van de kiezers, in de verkiezingsstrijd maar ook in de periode daarbuiten. Ook de vorming van een schaduwkabinet kan een positief effect hebben. Het beoogde progressieve kabinet zou moeten bestaan uit deskundige en aansprekende ministerskandidaten, idealiter met een mix van partijgebonden en partijonafhankelijke personen. Deze prominenten kunnen zich inhoudelijk profileren, voluit meedoen aan politieke debatten en mediaoptredens voor hun rekening nemen.
Coalitievorming in bredere zin is ook aantrekkelijk. Onderwerpen die hiervoor in aanmerking komen zijn de bescherming van de democratische rechtsstaat, de versterking van de Europese veiligheid, het verbeteren van de bestaanszekerheid en het stimuleren van gemeenschapsvorming in de samenleving. Dit zijn typisch onderwerpen die de vertrouwde tweedeling links-rechts en progressief-conservatief overstijgen. Het aanzwengelen van dit soort initiatieven verstevigt jouw profiel en versterkt jouw reputatie. Verrassende coalities zijn dan mogelijk. Dit is ook te beschouwen als een politieke diepte-investering die later kan renderen.